Εκτοπισμένοι Ουκρανοί: Οι περιφέρειες και οι πόλεις της ΕΕ ζητούν ένα ασφαλές μέλλον

Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες παροτρύνουν την Ευρώπη να δώσει σε εκατομμύρια Ουκρανούς σαφήνεια, αξιοπρέπεια και μια πραγματική επιλογή μεταξύ της οικοδόμησης ενός μέλλοντος στην ΕΕ και της ασφαλούς επιστροφής τους στα σπίτια τους.

Καθώς η Ρωσία εντείνει τις επιθέσεις της σε πολιτικές και ενεργειακές υποδομές ενόψει του χειμώνα, η πιθανότητα εγκατάλειψης της χώρας από μεγάλο αριθμό Ουκρανών αυξάνεται ξανά. Σε αυτό το πλαίσιο και με στόχο την ασφάλεια δικαίου και τις βιώσιμες προοπτικές για τους εκτοπισμένους από την Ουκρανία, οι πόλεις και οι περιφέρειες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο και χρειάζονται προβλέψιμη χρηματοδότηση και επαρκή διοικητική ικανότητα για να διαμορφώσουν τη μετάβαση πέρα ​​από την προσωρινή προστασία, ανέφερε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) στη γνωμοδότησή της με τίτλο « Από την προσωρινή προστασία σε βιώσιμες λύσεις για τους εκτοπισμένους Ουκρανούς στην ΕΕ - ο ρόλος των πόλεων και των περιφερειών», η οποία υιοθετήθηκε στην 173η σύνοδο ολομέλειας στις 13 Οκτωβρίου 2026.

Από τον Ιούλιο του 2026, 4,4 εκατομμύρια πολίτες εκτός ΕΕ που είχαν εγκαταλείψει την Ουκρανία επωφελούνταν από προσωρινή προστασία στην ΕΕ, σύμφωνα με την Eurostat. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες αναφέρει ότι το 49% των Ουκρανών προσφύγων εξέφρασαν ελπίδες ή προθέσεις επιστροφής στο μέλλον, με τη βελτίωση της ασφάλειας, την πρόσβαση σε στέγαση και τη διαθεσιμότητα βασικών υπηρεσιών να συγκαταλέγονται στις βασικές προϋποθέσεις που επηρεάζουν την επιστροφή. Πάνω από τέσσερα χρόνια μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας, τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη μετάβασης από μια επείγουσα αντίδραση σε σαφείς, συντονισμένες και βιώσιμες ρυθμίσεις, υπογραμμίζει η γνωμοδότηση της ΕτΠ. Με την προσωρινή προστασία να λήγει στις 4 Μαρτίου 2028, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να χρησιμοποιήσουν την υπόλοιπη περίοδο για να προετοιμάσουν βιώσιμες λύσεις για τους εκτοπισμένους από την Ουκρανία και τις κοινότητες υποδοχής, υποστηρίζει η ΕτΠ.

Η γνωμοδότηση που συνέταξε η Antje Grotheer (DE/PES), Πρόεδρος του Κοινοβουλίου του κρατιδίου της Βρέμης και Πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας της ΕτΠ για την Ουκρανία, ζητά μια σταδιακή και συντονισμένη μετάβαση που να αντικατοπτρίζει τις ατομικές συνθήκες, να διασφαλίζει τα κεκτημένα δικαιώματα και να αποφεύγει τα κενά στην προστασία. Προσδιορίζει τρεις προτεραιότητες: την υποστήριξη της βιώσιμης ένταξης των εκτοπισμένων Ουκρανών στις ευρωπαϊκές κοινότητες· την επένδυση στην εκπαίδευση, τις δεξιότητες και την επαγγελματική τους ανάπτυξη προς όφελος τόσο των κοινωνιών υποδοχής όσο και της ανάκαμψης της Ουκρανίας· και την παροχή δυνατότητας για εθελοντική, ενημερωμένη, ασφαλή και βιώσιμη επιστροφή και επανένταξη όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες.

Οι πόλεις και οι περιφέρειες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην αντίδραση της Ευρώπης από την έναρξη του πολέμου στη Ρωσία, βοηθώντας τους ανθρώπους να βρουν ασφάλεια και παρέχοντας στέγαση, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, υποστήριξη στην απασχόληση και κοινωνικές υπηρεσίες. Η ΕτΠ τονίζει ότι η εμπειρία τους πρέπει να διαμορφώσει τις αποφάσεις της ΕΕ και των κρατών μελών σχετικά με τις μελλοντικές οδούς διαμονής, τα μέτρα ένταξης και την υποστήριξη της εθελούσιας επιστροφής και επανένταξης.

Συνεπώς, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να συμμετέχουν άμεσα στον σχεδιασμό και την εφαρμογή της μετάβασης. Χρειάζονται επίσης προβλέψιμη ενωσιακή και εθνική χρηματοδότηση, καθώς και επαρκή διοικητική ικανότητα, για να διατηρήσουν βασικές δημόσιες υπηρεσίες, να ανταποκριθούν στις πιέσεις στέγασης και να διαφυλάξουν την κοινωνική συνοχή στις κοινότητες υποδοχής.

Η Επιτροπή ζητά την άρση των επίμονων εμποδίων στην απασχόληση, την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη, την επαρκή στέγαση και την αναγνώριση των προσόντων, δίνοντας τη δυνατότητα στους εκτοπισμένους να ζουν ανεξάρτητα, να συνεισφέρουν τις δεξιότητές τους και να συμμετέχουν πλήρως στις κοινότητές τους. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα παιδιά και τους νέους, στις γυναίκες, στους ηλικιωμένους, στα άτομα με αναπηρίες και σε άλλα άτομα που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση.

Οι τοπικοί και περιφερειακοί εκπρόσωποι επιμένουν ότι οποιαδήποτε μελλοντική επιστροφή στην Ουκρανία πρέπει να είναι εθελοντική, ενημερωμένη, ασφαλής και βιώσιμη, αντικατοπτρίζοντας την οικογενειακή κατάσταση, την υγεία, την εκπαίδευση και τους δεσμούς της κοινότητας κάθε ατόμου. Οι πόλεις και οι περιφέρειες της ΕΕ και της Ουκρανίας θα πρέπει να συνεργαστούν για να υποστηρίξουν την αξιοπρεπή επανένταξη, να αποκαταστήσουν τη στέγαση και τις τοπικές δημόσιες υπηρεσίες και να διασφαλίσουν τη συνέχεια στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και την κοινωνική προστασία.

Αποσπάσματα:

• Antje Grotheer (DE/PES), Πρόεδρος του Κοινοβουλίου του κρατιδίου της Βρέμης, Πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας της ΕτΠ για την Ουκρανία και εισηγήτρια της ΕτΠ: «Η προσωρινή προστασία ήταν η σωστή αντίδραση έκτακτης ανάγκης, αλλά δεν μπορεί να είναι η μακροπρόθεσμη απάντηση. Οι άνθρωποι που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ουκρανία λόγω του πολέμου της Ρωσίας χρειάζονται βεβαιότητα για το μέλλον τους. Η Ευρώπη πρέπει να προετοιμάσει μια σαφή μετάβαση και οι πόλεις και οι περιφέρειες που την εφαρμόζουν επί τόπου πρέπει να έχουν πραγματικό λόγο στη διαμόρφωσή της.»
• Ίλβα Γιόχανσον , Ειδική Απεσταλμένη για τους Ουκρανούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «Ήρθε η ώρα να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε τους Ουκρανούς μόνο ως ευάλωτους πρόσφυγες, αλλά και ως εταίρους μας. Το μέλλον τους είναι μέρος του μέλλοντος της Ουκρανίας και αυτό το μέλλον βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Βλέπω τα 4,4 εκατομμύρια Ουκρανούς στην ΕΕ ως μια ανθρώπινη γέφυρα μεταξύ Ουκρανίας και ΕΕ. Κάποιοι από αυτούς θα ήθελαν να επιστρέψουν στην Ουκρανία, άλλοι δεν θα επιστρέψουν, αλλά όπως είπα, όλοι είναι πολύ πρόθυμοι να υποστηρίξουν την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και θα ήθελαν να αποτελέσουν μέρος του κοινού μας ευρωπαϊκού μέλλοντος. Είναι σημαντικό να κάνουμε τα πάντα για να το υποστηρίξουμε αυτό και να προετοιμαστούμε γι' αυτό».
• Βιτάλι Κλίτσκο, Δήμαρχος του Κιέβου και Πρόεδρος του Συνδέσμου Ουκρανικών Πόλεων (διαδικτυακά): «Ο περασμένος χειμώνας ήταν ένας κρίσιμος χειμώνας για εμάς. Επιβιώσαμε. Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να προετοιμαστούμε για τον επόμενο χειμώνα. Παρακαλούμε μην υποτιμάτε ποτέ τους κινδύνους από αυτά που κάνει η Ρωσία αυτή τη στιγμή στην Ουκρανία. Επίσης, πολύ σημαντικό, όταν σταματήσει ο πόλεμος, ο κύριος στόχος μας είναι να φέρουμε τους πρόσφυγές μας. Μπορούμε να το κάνουμε αυτό - πρώτον - αν έρθει η ειρήνη. Δεύτερον, οι πρόσφυγές μας θα χρειαστούν θέσεις εργασίας στην Ουκρανία και ποιότητα ζωής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παρακαλούμε μείνετε μαζί μας. Είναι πολύ σημαντικό να μην είμαστε μόνοι.»
• Η Τετιάνα Γεχόροβα-Λουτσένκο , Πρόεδρος της Ουκρανικής Ένωσης Επαρχιακών και Περιφερειακών Συμβουλίων (UAROR) και Πρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου του Χάρκοβο: «Τα εκατομμύρια Ουκρανών που ζουν σήμερα εκτός των συνόρων της χώρας μας αποτελούν ένα τεράστιο ανθρώπινο δυναμικό που η Ουκρανία δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει. Οι Ουκρανοί στις ευρωπαϊκές κοινότητες πρέπει να διατηρήσουν τη σύνδεση με την Ουκρανία και να έχουν τη δυνατότητα οικειοθελούς επιστροφής στην Ουκρανία. Θέλω να τονίσω πολλά θεμελιώδη ζητήματα. Πρώτον, η ασφάλεια είναι η κύρια προϋπόθεση για την επιστροφή των πολιτών μας. Το σχέδιο ψηφίσματος ορθώς αναφέρει ότι η επιστροφή πρέπει να είναι οικειοθελής, ασφαλής, αξιοπρεπής και να λαμβάνει υπόψη την κατάσταση σε συγκεκριμένες περιοχές της Ουκρανίας. Δεύτερον, η ανανέωση των ουκρανικών κοινοτήτων πρέπει να γίνει μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής».
• Η Τετιάνα Χασανένκο , επικεφαλής της Στρατιωτικής Διοίκησης της πόλης Ολέσκι, στην περιοχή Χερσώνα: «Κάθε μέρα, οι Ουκρανοί αντιμετωπίζουν την απειλή του βομβαρδισμού, της απώλειας κατοικιών και της αναγκαστικής εκτόπισης. Υπό αυτές τις συνθήκες, η συνέχιση της προσωρινής προστασίας είναι ζωτικής σημασίας για πολλούς Ουκρανούς, ειδικά για τις γυναίκες και τα παιδιά που χρειάζονται σταθερότητα και εμπιστοσύνη στο αύριο. Ταυτόχρονα, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τους Ουκρανούς που παραμένουν στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη και δεν έχουν καμία δυνατότητα διαφυγής. Σας απευθύνω λοιπόν έκκληση: βοηθήστε την Ουκρανία και τους Ουκρανούς. Το δικαίωμα των ανθρώπων στην ασφάλεια δεν πρέπει να εξαρτάται από το σε ποια πλευρά της πρώτης γραμμής βρίσκονται».

Φόντο:

• Η Οδηγία για την Προσωρινή Προστασία ενεργοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2022 μετά την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Χορήγησε στους εκτοπισμένους Ουκρανούς άμεση πρόσβαση σε διαμονή, απασχόληση, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη και κοινωνική βοήθεια σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στις 30 Ιουλίου 2026, το Συμβούλιο παρέτεινε την προσωρινή προστασία έως τις 4 Μαρτίου 2028. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με μια κοινή ευρωπαϊκή πορεία για τους Ουκρανούς στην ΕΕ και η σύσταση του Συμβουλίου για μια συντονισμένη μετάβαση πέραν της προσωρινής προστασίας παρέχουν το πλαίσιο για την προετοιμασία βιώσιμων ρυθμίσεων μετά την τρέχουσα περίοδο προστασίας.