Η Περιφέρεια και το Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης ΠΚΜ στις δράσεις του ευρωπαϊκού έργου FISSH για τη βιωσιμότητα των ΜμΕ της βιομηχανίας τροφίμων

 Για τις πρόσφατες και σημαντικότερες δράσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο υλοποίησης του ευρωπαϊκού έργου FISSH, στις οποίες συμμετείχε ως εταίρος, ενημερώνει το Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης Κεντρικής Μακεδονίας:

          Υπενθυμίζεται ότι το έργο FISSH (Food Industry SMEs’ Sustainability Support and Help), το οποίο συγχρηματοδοτείται από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Interreg Europe 2021-2027, έχει ως βασικό στόχο την υποστήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ) που δραστηριοποιούνται στη βιομηχανία τροφίμων, στην κατεύθυνση της βιωσιμότητας. Οι δράσεις που σχεδιάζονται στο πλαίσιο του έργου στοχεύουν στο να παρέχουν την καλύτερη δυνατή ενίσχυση και καθοδήγηση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ως προς τη μετάβασή τους στη βιωσιμότητα (οικολογική, οικονομική και κοινωνική), μέσα από την εφαρμογή αποτελεσματικών περιφερειακών πολιτικών και με τη βοήθεια αναγνωρισμένων εργαλείων και καλών πρακτικών από τις πέντε Περιφέρειες -εταίρους του έργου (Ελλάδα, Φινλανδία, Πολωνία, Βέλγιο, Πορτογαλία).

1) Συμμετοχή της Περιφέρειας και του Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης Κεντρικής Μακεδονίας στη Διαπεριφερειακή Eκδήλωση Μάθησης στο Σεϊναγιόκι της Φιλανδίας

Βιώσιμες λύσεις για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) της βιομηχανίας τροφίμων ανέδειξε η Διαπεριφερειακή Εκδήλωση Μάθησης (Interregional Learning Event – ILE) του έργου FISSH, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι του Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης Κεντρικής Μακεδονίας ως εταίρος του έργου, της Περιφέρειας Κεντρική Μακεδονίας ως Συνεργαζόμενη Αρχή Χάραξης Πολιτικής, του Διεπιστημονικού Κέντρου Αγροδιατροφής (ΚΕΑΓΡΟ) και της Αμερικάνικης Γεωργικής Σχολής.

Η εν λόγω εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της διοργάνωσης «Food Days 2025» στο Σεϊναγιόκι της Φινλανδίας συγκεντρώνοντας εκπροσώπους από όλες τις συμμετέχουσες Περιφέρειες, δημόσιες αρχές, οργανισμούς υποστήριξης επιχειρήσεων, ερευνητές και ενδιαφερόμενους φορείς του αγροδιατροφικού τομέα. Οι εκπρόσωποι των εταίρων του έργου συγκεντρώθηκαν για να ανταλλάξουν γνώσεις, να εξερευνήσουν περιφερειακές καλές πρακτικές και να ενισχύσουν τη συνεργασία σχετικά με τη βιώσιμη παραγωγή τροφίμων και τις αλυσίδες αξίας.

Η Διαπεριφερειακή Εκπαιδευτική Εκδήλωση Μάθησης συνδύασε σεμινάρια, θεματικά εργαστήρια και επισκέψεις μελέτης (study visits) σε ερευνητικές και καινοτομικές εγκαταστάσεις, προσφέροντας στους συμμετέχοντες άμεση ενημέρωση για βιώσιμες τεχνολογίες τροφίμων, ανάπτυξη προϊόντων και επιχειρηματικές πρακτικές χαμηλών εκπομπών στο περιβάλλον. Η αλληλεπίδραση με εκπροσώπους της περιφερειακής βιομηχανίας και φορείς καινοτομίας ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη διαπεριφερειακή μάθηση και υποστήριξε την ανάπτυξη κοινών στρατηγικών για τη βιώσιμη μετάβαση στον τομέα των τροφίμων. Μέσα από στοχευμένες δραστηριότητες, η συγκεκριμένη εκδήλωση εξελίχθηκε σε μία ολοκληρωμένη πλατφόρμα διαπεριφερειακής ανταλλαγής σχετικά με τη βιώσιμη παραγωγή τροφίμων και με τις αλυσίδες αξίας για τις ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

 Διαπεριφερειακός διάλογος για τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες της βιωσιμότητας

Το θεματικό εργαστήριο και το σεμινάριο που διοργανώθηκαν στο πλαίσιο της Διαπεριφερειακής Εκπαιδευτικής Εκδήλωσης Μάθησης επικεντρώθηκαν στις περιφερειακές εμπειρίες και στις πρακτικές προσεγγίσεις για τη βιωσιμότητα στον τομέα των τροφίμων. Οι κεντρικές ομιλίες ανέδειξαν τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα των ΜμΕ τροφίμων και την καινοτομία στην ανάπτυξη προϊόντων, υπογραμμίζοντας πώς η βιωσιμότητα μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα και την κερδοφορία όταν προσαρμόζεται σε περιφερειακά πλαίσια.

Η διαδραστική συζήτηση στρογγυλής τράπεζας συγκέντρωσε ειδικούς από τη Φινλανδία, το Βέλγιο, την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Πολωνία, αναδεικνύοντας την ποικιλομορφία των ευρωπαϊκών συστημάτων τροφίμων. Στη συζήτηση διερευνήθηκαν τα αποτελέσματα των περιφερειακών αυτό-αξιολογήσεων, εντοπίστηκαν κοινές αλλά και ειδικές περιφερειακές προκλήσεις και εξετάστηκαν πώς οι πολιτικές μπορούν να υποστηρίξουν αποτελεσματικότερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στη μετάβασή τους προς τη βιωσιμότητα. Το κοινό συμμετείχε ενεργά, σε μια προσέγγιση «από τη βάση προς την κορυφή», σύμφωνη με τις αρχές του προγράμματος Interreg.

Κοινές προτεραιότητες μεταξύ των Περιφερειών

Παρά τις διαφορετικές γεωγραφικές, οικονομικές και κλιματικές συνθήκες, οι συζητήσεις ανέδειξαν αρκετές κοινές προτεραιότητες στις Περιφέρειες που συμμετέχουν στο εταιρικό σχήμα του FISSH. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ανάγκη μείωσης της εξάρτησης από μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η αντιμετώπιση των πιέσεων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και η βελτίωση της αποδοτικότητας πόρων σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας τροφίμων. Οι συμμετέχοντες τόνισαν, επίσης, τη σημασία της συνεργασίας — τόσο σε τοπικό επίπεδο όσο και σε διασυνοριακό επίπεδο — ως βασικό παράγοντα ενίσχυσης των περιφερειακών συστημάτων τροφίμων.

Ακόμη, οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν το χάσμα μεταξύ γνώσης και εφαρμογής: Παρ’ ότι η ευαισθητοποίηση γύρω από τη βιωσιμότητα αυξάνεται, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις χρειάζονται στοχευμένη υποστήριξη, πρακτικά εργαλεία και κατάλληλες πολιτικές για να μετατρέψουν τις στρατηγικές σε καθημερινές επιχειρηματικές πρακτικές.

Από τη μέτρηση στην επικοινωνία

Η εκδήλωση ανέδειξε τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης της βιώσιμης επίδοσης — όπως των εκπομπών στο περιβάλλον και της χρήσης των φυσικών πόρων — αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι η βιωσιμότητα δεν μπορεί να αποτυπωθεί σε έναν μόνο δείκτη. Θέματα όπως η βιοποικιλότητα, η ποιότητα του εδάφους και η ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων αναδείχθηκαν ως εξίσου σημαντικά.

Η αποτελεσματική επικοινωνία αναδείχθηκε ως ακόμη ένα βασικό θέμα. Οι συμμετέχοντες επισήμαναν ότι τα μηνύματα βιωσιμότητας πρέπει να ενδυναμώνουν αντί να επιρρίπτουν ευθύνες, υπογραμμίζοντας ότι «τα συγκεκριμένα παραδείγματα και οι πρακτικές λύσεις αποδεικνύονται πιο αποτελεσματικά, σε σύγκριση με τις αφηρημένες συζητήσεις, στο να κινητοποιούν αλλαγές τόσο στους παραγωγούς όσο και στους καταναλωτές».

Πολιτικά εργαλεία και περιφερειακά μοντέλα υποστήριξης

Η Διαπεριφερειακή Εκδήλωση Μάθησης (ILE) ανέδειξε ένα ευρύ φάσμα περιφερειακών μηχανισμών υποστήριξης για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του αγροδιατροφικού τομέα, όπως εργαστήρια καινοτομίας, συμβουλευτικές υπηρεσίες, εκπαιδευτικά προγράμματα, συστάδες επιχειρήσεων, συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, καθώς και οικονομικά κίνητρα. Τα εργαλεία αυτά βοηθούν τις ΜμΕ να αναπτύξουν νέα προϊόντα, να βελτιώσουν τις διαδικασίες τους, να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέες αγορές και να συνεργαστούν με ερευνητικούς και δημόσιους φορείς. Πολλές από τις προσεγγίσεις που παρουσιάστηκαν έδειξαν σημαντικές δυνατότητες μεταφοράς και εφαρμογής τους σε άλλες Περιφέρειες μέσω της συνεργασίας Interreg.

Καλές πρακτικές και εκπαιδευτικές επισκέψεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών από την Περιφέρεια υποδοχής, τη Νότια Οστρομπόθνια της Φινλανδίας, έδειξαν πώς οι περιφερειακές πολιτικές μπορούν να στηρίξουν τις πράσινες και ψηφιακές μεταβάσεις στον τομέα των τροφίμων. Κατά την επίσκεψη μελέτης, οι συμμετέχοντες ξεναγήθηκαν σε εγκαταστάσεις αγροδιατροφικής καινοτομίας, υπηρεσίες υποστήριξης επιχειρήσεων και μια επιτυχημένη περιφερειακή εταιρεία. Έτσι, είχαν την ευκαιρία να σχηματίσουν άμεση εικόνα για το πώς εφαρμόζεται η βιωσιμότητα στην πράξη — από την έρευνα και την ανάπτυξη προϊόντων έως τις έτοιμες λύσεις της αγοράς.

Συμπεράσματα

Η Διαπεριφερειακή Εκδήλωση Μάθησης (ILE) επιβεβαίωσε την προστιθέμενη αξία της διαπεριφερειακής συνεργασίας στην αντιμετώπιση σύνθετων προκλήσεων βιωσιμότητας στον τομέα των τροφίμων. Συνδυάζοντας στρατηγικό διάλογο, πρακτικά παραδείγματα και ανταλλαγή γνώσεων, η εκδήλωση ενίσχυσε την αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των Περιφερειών- εταίρων του έργου FISSH και συνέβαλε στην ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών πολιτικών λύσεων, προσανατολισμένων στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Τα αποτελέσματα της Διαπεριφερειακής Εκδήλωσης Μάθησης (ILE) θα συνεχίσουν να υποστηρίζουν την ανταλλαγή καλών πρακτικών και τη μάθηση στο πλαίσιο του έργου FISSH.

2) Αποτελέσματα και Καλές Πρακτικές από τη Θεματική ΠεριοχήΕστίασης 2 (TFA 2) – Βιώσιμη Παραγωγή Τροφίμων και Αλυσίδα Αξίας Προϊόντων

Πρόοδος προς βιώσιμα συστήματα τροφίμων σε όλη την Ευρώπη

Τα πιο πρόσφατα αποτελέσματα από τη Θεματική Περιοχή Εστίασης 2 (TFA 2) στο πλαίσιο του έργου FISSH, που υλοποιείται μέσω του προγράμματος Interreg Europe δείχνουν πώς οι ευρωπαϊκές Περιφέρειες μετατρέπουν τους στόχους της βιωσιμότητας σε πρακτική δράση σε ολόκληρες τις αλυσίδες αξίας τροφίμων. Μέσα από διαπεριφερειακή συνεργασία, ανταλλαγή γνώσης και ενεργή συμμετοχή των περιφερειακών ενδιαφερομένων φορέων, οι εταίροι εφαρμόζουν συγκεκριμένες λύσεις που στηρίζουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις τροφίμων, ενισχύοντας τις τοπικές οικονομίες και προωθώντας τα οφέλη της χαμηλών ρύπων και αποδοτικής σε πόρους παραγωγής τροφίμων.

Η διαπεριφερειακή μάθηση ενισχύει τη συνεργασία και την ανταλλαγή γνώσης- Η συμμετοχή των περιφερειακών φορέων υποστηρίζει την εφαρμογή πολιτικών

Η Διαπεριφερειακή Εκδήλωση Μάθησης και η εκπαιδευτική επίσκεψη που πραγματοποιήθηκαν στη Νότια Οστρομπόθνια της Φινλανδίας και αναφέρθηκαν παραπάνω αποτέλεσαν βασικό ορόσημο των δραστηριοτήτων της Θεματικής Περιοχής Εστίασης 2- TFA2.

Παράλληλα με τη Διαπεριφερειακή Εκδήλωση Μάθησης, οι εταίροι διοργάνωσαν συναντήσεις με περιφερειακούς φορείς για να διαδώσουν τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων της TFA2 και να συζητήσουν την εφαρμογή αλλαγών πολιτικής στις Περιφέρειές τους.

          Οι συναντήσεις αυτές έφεραν κοντά μικρομεσαίες επιχειρήσεις τροφίμων (ΜμΕ), δημόσιες αρχές, ερευνητικά ιδρύματα και κλαδικούς οργανισμούς, με στόχο την ανταλλαγή γνώσης, την αξιολόγηση των περιφερειακών αναγκών και την εξερεύνηση τρόπων ενσωμάτωσης των αποτελεσμάτων του έργου στα πολιτικά πλαίσια. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην υποστήριξη της καινοτομίας, στους μηχανισμούς χρηματοδότησης, στις οικολογικές μεθόδους παραγωγής, στα ψηφιακά εργαλεία και στην αξιοποίηση τοπικών προϊόντων.

Με την άμεση εμπλοκή των περιφερειακών φορέων στη διαδικασία πολιτικής μάθησης, οι εταίροι συμβάλλουν ώστε οι μεταβάσεις προς τη βιωσιμότητα να αντανακλούν τις τοπικές προτεραιότητες και να οδηγούν σε ουσιαστικές βελτιώσεις των εφαρμοζόμενων πολιτικών.

Περιφερειακές πρωτοβουλίες που προσφέρουν πρακτικές λύσεις βιωσιμότητας

Στις Περιφέρειες των εταίρων του έργου FISSH, οι δραστηριότητες της TFA2 υποστηρίζουν μια σειρά στοχευμένων καλών πρακτικών που καλύπτουν τα διαφορετικά στάδια της αλυσίδας αξίας τροφίμων:

• Στην Ανατολική Φλάνδρα, το Food Loss Scan βοηθά τις επιχειρήσεις παραγωγής τροφίμων να εντοπίζουν πηγές σπατάλης και να εφαρμόζουν στρατηγικές μείωσης, βελτιώνοντας την αποδοτικότητα και μειώνοντας το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
• Στο Kujawsko-Pomorskie, ένα πιλοτικό πρόγραμμα σύντομης αλυσίδας τροφίμων στο Τόρουν της Πολωνίας συνδέει άμεσα τους καταναλωτές με τοπικούς παραγωγούς μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας Naszelokalne.pl, ενισχύοντας την περιφερειακή ταυτότητα και στηρίζοντας την παραδοσιακή παραγωγή τροφίμων.
• Στην Κοΐμπρα, μια πολύ-παραγοντική στρατηγική που συντονίζεται από τη Διαδημοτική Κοινότητα της Περιφέρειας Κοΐμπρα της Πορτογαλίας ενισχύει τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα των παραδοσιακών πιστοποιημένων τυριών μέσω συντονισμένης διακυβέρνησης και συνεργασίας στην αλυσίδα αξίας.
• Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις τροφίμων (ΜμΕ) επωφελούνται από πρακτικά εργαλεία που υποστηρίζουν την αξιολόγηση του ανθρακικού αποτυπώματος και τη δομημένη διαχείριση βιωσιμότητας, επιτρέποντας σταδιακή πρόοδο προς λειτουργίες χαμηλών εκπομπών.
• Στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, πρωτοβουλίες που στηρίζουν την ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας και την ολοκληρωμένη διαχείριση καλλιεργειών προωθούν περιβαλλοντικά υπεύθυνες γεωργικές πρακτικές, ενώ παράλληλα ενισχύουν τις τοπικές αγορές.

Συνολικά, οι πρωτοβουλίες αυτές δείχνουν πώς η περιφερειακή καινοτομία μπορεί να δημιουργήσει μετρήσιμα περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη, ενισχύοντας παράλληλα ανθεκτικά τοπικά συστήματα τροφίμων.

Βασικά διδάγματα από τις δραστηριότητες της TFA2

Οι Καλές Πρακτικές που εντοπίστηκαν μέσω της TFA2 αναδεικνύουν κοινές παραμέτρους που επιτρέπουν επιτυχημένες μεταβάσεις προς τη βιωσιμότητα:

• Πρακτικά, εύχρηστα εργαλεία βοηθούν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις τροφίμων (ΜμΕ) να ενσωματώσουν τη βιωσιμότητα στις καθημερινές τους λειτουργίες.
• Η παρακολούθηση βασισμένη σε δεδομένα υποστηρίζει την τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων και τη μακροπρόθεσμη λογοδοσία.
• Η συνεργασία πολλαπλών φορέων ενισχύει τον αντίκτυπο σε ολόκληρες τις αλυσίδες αξίας.
• Η τοπική ταυτότητα και οι σύντομες αλυσίδες εφοδιασμού ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της αγοράς.
• Η καινοτομία και η παραδοσιακή γνώση λειτουργούν καλύτερα σε συνδυασμό.
• Η ανάπτυξη δεξιοτήτων διασφαλίζει μακροπρόθεσμη οργανωτική αλλαγή.
• Η οικονομική και πολιτική υποστήριξη επιταχύνει την υιοθέτηση βιώσιμων πρακτικών.
• Τα μετρήσιμα αποτελέσματα ενισχύουν την εμπιστοσύνη και δημιουργούν δυναμική για περαιτέρω μετασχηματισμό.

Ένα κοινό μονοπάτι προς ανθεκτικά συστήματα τροφίμων

Τα αποτελέσματα της TFA2 επιβεβαιώνουν ότι ο βιώσιμος μετασχηματισμός του τομέα τροφίμων βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σε όλη την Ευρώπη. Μέσα από διαπεριφερειακές δράσεις μάθησης και τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων, οι εταίροι οικοδομούν μια κοινή βάση γνώσης και μετατρέπουν την εμπειρία σε αλλαγές πολιτικής.

Συνδυάζοντας πρακτικά εργαλεία, τη συνεργατική διακυβέρνηση και τη στοχευμένη υποστήριξη πολιτικής, η σύμπραξη FISSH βοηθά τις Περιφέρειες να κινηθούν προς πιο βιώσιμα, ανταγωνιστικά και ανθεκτικά συστήματα τροφίμων — με συντονισμένα και σταθερά βήματα.

          Για περισσότερες πληροφορίες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκέπτονται τον ιστότοπο του έργου:

 https://www.interregeurope.eu/fissh