ΕΕΚΕ: Χωροταξική oργάνωση για την ελληνική θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια

Οι υδατοκαλλιέργειες θεωρούνται ο ταχύτερα αναπτυσσόμενος κλάδος παραγωγής τροφίμων ζωικής προέλευσης σε παγκόσμιο επίπεδο, με θετικό ρυθμό αύξησης σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Η Ελλάδα, κυρίως, λόγω των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της, που αφορούν στην ακτογραμμή, στο πλήθος των νησιών, στις ευνοϊκές θερμοκρασίες και στα καλά φυσικοχημικά χαρακτηριστικά των υδάτων, ενδυνάμωσε σημαντικά τον κλάδο. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν και η προσφορά χρηματοδοτικών εργαλείων, καθώς και το έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον. Η ανάπτυξη του κλάδου, παρόλο που ήταν ραγδαία, χαρακτηρίστηκε από αναρχία, ως προς τις περιοχές εγκατάστασης. Η χωροταξική διάρθρωση της υδατοκαλλιέργειας αποτελεί κρίσιμο εργαλείο πολιτικής αποσκοπώντας στη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και ανταγωνιστικότητας του κλάδου, διασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων. Η υιοθέτηση μιας συνεκτικής χωροταξικής πολιτικής είναι απαραίτητη για την ορθολογική και βέλτιστη χρήση της θαλάσσιας επιφάνειας λαμβάνοντας υπόψιν ένα πλέγμα φυσικών, οικολογικών και κοινωνικοοικονομικών παραμέτρων. Ο χωροταξικός σχεδιασμός των υδατοκαλλιεργειών σε εθνικό επίπεδο διέπεται από την ΚΥΑ με αριθμό 31722/04-11-2011 (ΦΕΚ 2505/Β/4-11-2011), «Έγκριση Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις υδατοκαλλιέργειες και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού». Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1380/2013 περιλαμβάνει τους βασικούς κανόνες της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) και προβλέπει τα κράτη – μέλη να υποστηρίξουν την βιώσιμη υδατοκαλλιέργεια μέσω εθνικού στρατηγικού προγραμματισμού και την κατάρτιση πολυετών εθνικών σχεδίων. Συνεπώς, η Διεύθυνση Υδατοκαλλιεργειών και Εσωτερικών Υδάτων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, συνέταξε το «Πολυετές Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την ανάπτυξη των υδατοκαλλιεργειών στην Ελλάδα, 2021-2030», που προβλέπει ανάπτυξη του κλάδου μεγαλύτερη από ότι έχει αποδειχθεί στην πράξη.

Η επιτυχής εφαρμογή της χωροταξικής πολιτικής εξαρτάται άμεσα από το ισχυρό θεσμικό και διοικητικό πλαίσιο το οποίο τη διέπει. Το εν λόγω πλαίσιο ενσωματώνει λεπτομερή εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας σε κάθε περιοχή, επιδιώκοντας παράλληλα τη συνύπαρξη των υδατοκαλλιεργειών με λοιπές δραστηριότητες (ναυσιπλοΐα, τουρισμός, προστατευόμενες περιοχές). Σήμερα μόλις 7 από τις 23 υποβληθείσες αιτήσεις ίδρυσης Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) έχουν θεσμοθετηθεί μέσω της έκδοσης του αντίστοιχου Προεδρικού Διατάγματος. Ταυτόχρονα, δήμοι, περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες και πολίτες έχουν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικράτειας (ΣτΕ) για ακύρωση κάποιων ήδη εγκεκριμένων ΠΟΑΥ. Επισημαίνεται ότι οι αντιδράσεις αυτές υποδεικνύουν, ότι ίσως υπήρξε παρωχημένος σχεδιασμός, ανεπαρκής διαβούλευση και δημόσιος διάλογος στη διαδικασία αυτή. Πρέπει να σημειωθεί βέβαια ότι από την ΚΥΑ του 2011, έχουν παρέλθει ήδη 15 έτη, γεγονός που καθιστά πτυχές της απόφασης αναχρονιστικές.

Η διασφάλιση της κοινωνικής αποδοχής των υδατοκαλλιεργειών, η οποία δεν έχει καλλιεργηθεί στη χώρα μας επαρκώς και η εφαρμογή της διαφανούς και συμμετοχικής λήψης αποφάσεων είναι καίριες ώστε να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη του κλάδου. Ταυτόχρονα, η διαμόρφωση της πολιτικής οφείλει να βασίζεται σε αντικειμενικά και επιστημονικά τεκμηριωμένα δεδομένα, με αυστηρό νομικό πλαίσιο και διαρκείς ελέγχους. Με τον τρόπο αυτό, η ελληνική υδατοκαλλιέργεια του μέλλοντος δύναται να είναι περιβαλλοντικά υπεύθυνη και κοινωνικά ευρύτερα αποδεκτή, συμβάλλοντας στην επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal) και της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» (Farm to Fork) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εμμανουήλ Μαλανδράκης, Επίκουρος Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Υδροβιολογίας, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του έργου Ευδόκιμο Αγρο-οικολογικό Ζωντανό εργαστήριο (THALLA), που έλαβε χρηματοδότηση στο πλαίσιο του Horizon Europe Project ECO-READY (No 101084201)  με συντονιστή το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Εργαστήριο Οργανωσιακής Καινοτομίας και Συστημάτων Διοίκησης/ORIMAS Lab) σε συνεργασία με την Ένωση Εργαζόμενων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ), την Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ) και την Ένωση Αγροτών FARMERS UNION. Οι απόψεις και τα συμπεράσματα που εκφράζονται είναι αποκλειστικά των συγγραφέων και δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών των συγγραφέων από τον φορέα χρηματοδότησης, την Ευρωπαϊκή Ένωση, ή την σύμπραξη του ECO-READY και του THALLA."